W województwie Podkarpackim znajduje się 97 rezerwatów przyrody, co daje Podkarpaciu szóste miejsce w skali Polski. Osiem z nich jest rezerwatami przyrody nieożywionej. Rezerwaty przyrody nieożywionej chronią obszary obejmujące odkrywki geologiczne, miejsca występowania zjawisk krasowych, charakterystyczne profile glebowe, przykłady erozji lub ślady dawnego kopalnictwa. Oznacza to więc, że znajdziemy tam skałki, wąwozy czy osuwiska. Gdzie zatem ich szukać i co w nich zobaczymy?
Rezerwat przyrody Golesz
Rezerwat znajduje się obok miejscowości Krajowice, na północ od Jasła. By do niego dotrzeć najlepiej zostawić samochód w przysiółku Podzamcze i pieszo ruszyć asfaltową drogą między domami. Po kilku minutach droga zmieni się w leśny trakt, który doprowadzi nas do niewielkiej polanki. Rezerwat znajduje się po lewej stronie, co poznamy po charakterystycznej czerwonej tablicy. Na upartego da się tu dojechać samochodem, ale nie ma większego sensu pakować się błoto, tym bardziej, że od głównej drogi to raptem 10 minut marszu. W głąb rezerwatu nie prowadzi żaden szlak, ale w kierunku skałek biegnie dobrze widoczna ścieżka w stronę grzbietu wzniesienia.
Na szczycie wzgórza Golesz (od którego nazwę wziął rezerwat) znajdują się resztki zamku zniszczonego w XVII wieku, co dodatkowo uatrakcyjnia rezerwat.
Przedmiot ochrony (według aktu powołującego) – wychodnie skał piaskowca ciężkowickiego wraz z otaczającym lasem grądowym, ze stanowiskami rzadkich i chronionych gatunków roślin w runie, a także śladami grodziska wczesnośredniowiecznego i ruinami średniowiecznego zamku obronnego Golesz.
Rezerwat przyrody Gołoborze
By trafić do rezerwatu trzeba skręcić w miejscowości Bystre (obok Baligrodu w Bieszczadach) w kierunku dawnych miejscowości Huczwice i Rabe. Szlak biegnący w stronę gołoborza zaczyna się przy pompie na źródełku arsenowych wód mineralnych i mostku przekraczającym potok Rabski. Znajdziemy tu rumowiska skalne podobne do gołoborzy w Górach Świętokrzyskich. Trasa jest dość krótka i biegnie przez ładnie wyglądający las.
Zamiast wracać tą samą trasą można pójść dalej – szlak prowadzi do drogi biegnącej do kamieniołomu Rabe. Stąd wystarczy zejść drogą w dół – w kierunku Rabskiego potoku i skręcając w lewo wrócić do początku szlaku.
Rezerwat Gołoborze to dobra alternatywa na deszczowe dni w Bieszczadach. Wizytę w nim można połączyć z wycieczką do Jeziorka Bobrowego i dalej na Chryszczatą. W pobliżu znajduje się także kamieniołom „Drobny” do którego również biegnie wyznakowany szlak.
Przedmiot ochrony (według aktu powołującego) – gołoborze stopniowo opanowywane przez las.
Rezerwat przyrody Herby
Rezerwat znajduje się na wzgórzach pomiędzy Wiśniową i Frysztakiem (droga Rzeszów – Krosno). Rozdziela go właściwie na dwie części rzeka Wisłok, która tworzy tu malowniczy przełom zwany Bramą Frysztacką. Od dawna biegł tędy ważny szlak handlowy z Węgier.
Wschodnią część rezerwatu można zwiedzać idąc niebieskim szlakiem turystycznym z Wiśniowej (po drodze przekroczymy Wisłok po fajnym moście wiszącym). Dojście do rezerwatu można nieco skrócić dojeżdżając autem do miejscowości Jazowa. Może tam być jednak problem z miejscem by zostawić samochód.
Na grzbiecie Jazowej znajdziemy ciekawe wychodnie skalne raczej rzadko odwiedzane przez turystów. Trudno tu zrobić sensowną pętlę (da się dojść do drogi łączącej Łęki Strzyżowskie i Kozłówek, ale czeka nas długa i nudna wędrówka asfaltem), więc najlepszym rozwiązaniem jest powrót tym samym szlakiem.
Zachodnia część rezerwatu raczej nie obfituje w wychodnie skalne, ale znajdziemy tam ciekawą półkę skalną z której mamy całkiem ładny widok w stronę pagórków Pogórza Strzyżowskiego i Dynowskiego oraz na dolinę Wisłoka. Dotrzeć do niej można krótkim szlakiem spacerowym. Niestety brak tu sensownych miejsc parkingowych.
Przedmiot ochrony (według aktu powołującego) – oryginalne wychodnie skalne zlokalizowane na grzbiecie pasma Herbów, porośnięte lasami grabowymi i buczyną, odsłonięte utwory skalne oraz malowniczy przełom Wisłoka – „Brama Frysztacka”.
Rezerwat przyrody Kozigarb
Jest to rezerwat położony nad rzeką San, na południe od drogi Dynów-Przemyśl, w pobliżu miejscowości Słonne. Stąd najłatwiej do niego dotrzeć.
Przez rezerwat przebiega szlak „Trzy ścieżki tożsamości” (odcinek Słonne-Dubiecko). Przy południowej granicy rezerwatu szlak odbija ostro w górę i prowadzi na grzbiet wzgórza Kozigarb (ścieżkę łatwo przeoczyć). Gdy dotrzemy do północnej granicy – aż do alei lipowej, warto poszukać leśnej drogi odbijającej na zachód – w stronę rzeki. Doprowadzi nas ona do drogi biegnącej wzdłuż Sanu. Skręcając nią w lewo możemy zrobić pętlę i wrócić w miejsce z którego zaczęliśmy wędrówkę. To właśnie idąc drogą wzdłuż Sanu znajdziemy wychodnie skał fliszu karpackiego. Przy wędrówce pętlą przyda się jednak mapa i orientacja w terenie lub GPS.
Do rezerwatu można też dotrzeć od północy – od miejscowości Winne-Podbukowina. W tym przypadku czeka nas jednak kilka kilometrów marszu przez las.
Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie i ochrona góry meandrowej z bogatą mikrorzeźbą terenu wraz z porastającym ją drzewostanem.
Rezerwat przyrody Kamień nad Rzepedzią
Rezerwat ten znajduje się na szczycie i zboczach góry Kamień nad Rzepedzią w Beskidzie Niskim. Najłatwiej dotrzeć do niego od strony Karlikowa i dawnej wioski Przybyszów. Właśnie od Przybyszowa niemal na szczyt biegnie czerwony szlak (Główny Szlak Beskidzki). Co prawda GSB omija rezerwat łukiem, ale od pierwszych skałek grzbietem biegnie ścieżka w głąb obszaru chronionego. W teorii prowadzi nią Szlak Dobrego Wojaka Szwejka, ale oznaczenia są już słabo widoczne i nie można na nie liczyć.
Rezerwat ten mimo, że został utworzony w 2012 roku, nadal nie doczekał się jakichkolwiek oznaczeń w terenie. Na próżno możemy wypatrywać charakterystycznych czerwonych tablic informujących o jego granicach.
Najrozsądniej wrócić tą samą trasą, ale można też pokusić się o zejście w stronę przełęczy pomiędzy szczytami Kamień i Rzepedka, a dalej zejść do Przybyszowa zboczami Połońskiego Wierchu. Można też spróbować dotrzeć tu od Rzepedzi, ale w obu przypadkach bez GPS będzie bardzo ciężko.
Rezerwat został utworzony w celu zachowania i ochrony grupy skał piaskowca eoceńskiego wraz z otaczającym je drzewostanem.
Rezerwat przyrody Prządki im. prof. Henryka Świdzińskiego
To zdecydowanie najbardziej znany rezerwat skalny Podkarpacia. Wraz z pobliskim zamkiem Kamieniec jest bardzo popularnym celem weekendowych wycieczek.
Znajduje się przy drodze Lutcza-Krosno w pobliżu miejscowości Czarnorzeki. Najczęściej wybieranym punktem startowym do wędrówki po rezerwacie jest parking na łuku drogi między miejscowościami Czarnorzeki i Korczyna. W sezonie jednak jest tu dość tłoczno. Można zacząć też spacer w Czarnorzekach – obok dawnej cerkwi znajduje się duży parking. Oba te parkingi łączy czarny szlak, który przebiega tuż przy granicach rezerwatu. Zgubić się tu jednak nie sposób.
Z ostańcami skalnymi wiąże się kilka legend. Według jednej z nich są to dziewczęta (prządki – od nich nazwę wziął rezerwat) zamienione w kamień, które zostały ukarane za pracę w święto. Inna legenda wspomina o zamienionych w kamień złoczyńcach.
Celem ochrony jest zachowanie grupy skał piaskowcowych wyróżniających się charakterystycznymi formami wytworzonymi wskutek erozji eolicznej.
Rezerwat przyrody Szwajcaria Ropczycka
Jest to jedyny rezerwat na Podkarpaciu chroniący wąwóz lessowy. Znajduje się w Ropczycach. Samochód najlepiej zostawić na końcu ulicy Iwaszkiewicza i schodkami (ulicą Parkową) zejść do drogi biegnącej w głąb rezerwatu.
Możemy jednak czuć się nieco rozczarowani, bo dnem 10-metrowej wysokości wąwozu poprowadzona została asfaltowa droga i raczej trudno tu poczuć dzikość przyrody. Tym bardziej, że rezerwat mieści się niemal w centrum miasta.
Kilkaset metrów na północny-wschód od rezerwatu znajdziemy jednak kilka wąwozów, które są znacznie bardziej dzikie i trudniej dostępne. Tyle, że ich już rezerwat nie objął.
Przedmiot ochrony (według aktu powołującego): procesy geologiczne zachodzące w podłożu lessowym i powstały na tej drodze osobliwy krajobraz; zbiorowiska roślin i zwierząt posiadające charakter naturalny w środowisku miejskim.
Rezerwat przyrody Zwiezło
Rezerwat przyrody „Zwiezło”, dużo bardziej znany pod nazwą „Jeziorka Duszatyńskie” to również bardzo popularny cel wycieczek, szczególnie wśród trustów przebywających w Bieszczadach i szukających chwili odpoczynku od najbardziej zatłoczonych miejsc. Znajduje się na zboczach góry Chryszczata. Najłatwiej można tu dotrzeć czerwonym szlakiem (Główny Szlak Beskidzki) z pobliskiego Duszatyna (koło Komańczy).
Rezerwat chroni górskie jeziorka powstałe w wyniku osunięcia się zbocza góry w 1907 roku. Huk jaki towarzyszył osuwisku był słyszalny w dużej odległości, a mieszkańcy Duszatyna utożsamiali go z końcem świata lub działaniem sił nieczystych.
Jeziorka Duszatyńskie to naprawdę ładne miejsce, warte odwiedzenia szczególnie jesienią.
Przedmiot ochrony (według aktu powołującego) – dwa górskie jeziora powstałe przez znaczne osuwiska na zboczach góry Chryszczata, jak również las zatopiony przy ich powstaniu.
