Czy nie chcielibyście przenieść się w czasie do spokojnej wsi rodem z poezji czy sielankowych obrazów? Jest to możliwe! Ulotny klimat przeszłości znajdziemy w muzeach na otwartym powietrzu – skansenach.
Na Podkarpaciu znajduje się największy pod względem liczby zgromadzonych obiektów skansen w Polsce – Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Nie jest to jednak jedyne warte odwiedzenia muzeum na otwartym powietrzu. W Trzcinicy koniecznie trzeba zobaczyć skansen archeologiczny Karpacka Troja, a w Bóbrce Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza. W Województwie Podkarpackim odnajdziemy rzecz jasna jeszcze kilka innych skansenów – również ciekawych i mających swój sielankowy klimat.
Sanok – Muzeum Budownictwa Ludowego
Sanocki skansen zadziwia ilością zgromadzonych obiektów. Znajdziemy tu odtworzony galicyjski rynek, ekspozycję przemysłu naftowego i sektory z budynkami z całych polskich Beskidów Wschodnich. W Muzeum Budownictwa Ludowego zapoznamy się z charakterystycznym budownictwem Łemków, Bojków, Pogórzan i Dolinian. Skansen ma powierzchnię 38 hektarów i spokojnie możemy spędzić na zwiedzaniu cały dzień. Warto zajrzeć też na stronę muzeum, gdzie znajdziemy ładną mapkę skansenu i możemy wybrać się na wirtualny spacer po obiekcie. Zdecydowanie warto więc tu przyjechać!
Bóbrka – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza
Muzeum znajduje się na terenie najstarszej na świecie nadal działającej kopalni ropy naftowej założonej m.in. przez Ignacego Łukasiewicza – polskiego farmaceutę i przedsiębiorcę, który jako pierwszy na świecie wykorzystał na skalę przemysłową korzyści, jakie daje „czarne złoto”. Na obszarze 20 hektarów znajdziemy sięgające połowy XIX wieku kopanki (pierwsze szyby naftowe, kopane ręcznie), urządzenia wiertnicze, pompy, kieraty oraz całą masę przeróżnych pojazdów i machin używanych w kopalniach ropy naftowej. Kopalnia w Bóbrce ma status Pomnika Historii. Również tutaj warto zajrzeć i spacerować wśród pamiętających czasy początków przemysłu naftowego urządzeń.
Trzcinica – Skansen archeologiczny Karpacka Troja
Kompleks muzealny „Karpacka Troja” powstał w miejscu odkrycia jednego z najstarszych grodzisk w Polsce zwanego Wałami Królewskimi, którego początki sięgają wczesnej epoki brązu. W średniowieczu teren ten zasiedlili Słowianie. Istniał tu gród mający powierzchnię trzech hektarów. Na grodzisku zrekonstruowanych zostało ponad 150 m wałów obronnych, 2 bramy prowadzące do grodu (z epoki brązu i wczesnego średniowiecza) oraz 6 chat. Na terenie parku archeologicznego zlokalizowane są rekonstrukcje wioski otomańskiej z początków epoki brązu oraz wioski słowiańskiej z wczesnego średniowiecza. Na szczycie grodziska została natomiast zbudowana wieża widokowa z której roztacza się widok na Pogórze Ciężkowickie wraz z monumentalnym Liwoczem, Pogórze Strzyżowskie i Beskid Niski. Skansen mimo, że wydaje się nieco pustawy – warty jest zobaczenia.
Kolbuszowa – Muzeum Kultury Ludowej
To zdecydowanie mój ulubiony podkarpacki skansen. Panuje tu spokojna, sielankowa atmosfera. A jeśli zawędrujemy w najbardziej odległe jego zakamarki – z dala od turystów możemy poczuć się tak jakbyśmy przenieśli się ponad sto lat wstecz.
W kolbuszowskim skansenie, na niemal 30 hektarach powierzchni znajdziemy budynki typowe dla grup etnograficznych Rzeszowiaków i Lasowiaków. Przez jego teren przepływa rzeczka Nil, a zabytkowe chałupy posłużyły przy kręceniu scen w filmie „Wołyń” Wojciecha Smażowskiego.
Markowa – Muzeum Wsi Markowa
W niewielkim skansenie w Markowej zgromadzone zostało raptem 11 obiektów. Stoją tu kontrastujące ze sobą chałupy: kmieca i biedniacka. W muzeum znajdziemy też wiatrak-koźlak, kuźnię, olejarnię, spichlerz i zabudowania gospodarcze. Ciekawostką skansenu jest zlokalizowane w jednym z budynków Muzeum Pożarnictwa prezentujące sprzęt z okresu międzywojennego jaki był używany przez miejscową Ochotniczą Straż Pożarną.
Zyndranowa – Skansen Kultury Łemkowskiej
Skansen powstał w zagrodzie łemkowskiej datowanej na koniec XIX wieku, będącej niegdyś własnością pradziadka Teodora Gocza – założyciela placówki. Zobaczyć tu możemy m. in. łemkowsą chyżę (chatę), kuźnię, wiatrak czy niewielką karczmę. Ciekawa jest ekspozycja pokazująca księgi i szaty liturgiczne, kopie ikon oraz krzyże żeliwne pochodzące z cmentarzy. Również warta zobaczenia jest kolekcja pisanek zdobionych w tradycyjne łemkowskie wzory. W skansenie co roku organizowane jest Święto Kultury Łemkowskiej „Od Rusal do Jana”.
Przeworsk – Skansen Pastewnik
Obiekt ten reklamuje się jako jedyny w Polsce żywy skansen, gromadzący zabytki architektury drewnianej, które pełnią obecnie funkcję gastronomiczno-hotelarską. Zobaczyć tu możemy dwór przeniesiony z Krzeczowic służacy obecnie jako hotel oraz kilka ładnych drewnianych domów i chałup. W jednym z domów funkcjonuje restauracja z całkiem dobrym jedzeniem. Na terenie skansenu organizowany jest m. in. Przeworski Festiwal Bluesowy. Wstęp do skansenu jest darmowy, więc mijając go warto się tu na chwilę zatrzymać.
Medynia Głogowska – Zagroda Garncarska
Nie znajdziemy tu co prawda starych zabytkowych chałup, ale możemy zapoznać się Zagrodzie Garncarskiej ze starą, powoli wymierającą tradycją. W XIX wieku Medynia Głogowska była największym ośrodkiem garncarstwa w Polsce, a na początku XX wieku działało tu 120 zakładów garncarskich. Z czasem rozwój przemysłu wypierał tradycyjną formę garncarstwa, ale do dziś garncarskie tradycje w Medyni się zachowały.
Dowiemy się tutaj naprawdę wielu ciekawostek związanych właśnie z garncarstwem i będziemy mogli wziąć udział w warsztatach tworzenia naczyń z gliny.
Gwoźnica Górna – Muzeum Biograficzne Juliana Przybosia
W latach siedemdziesiątych narodziła się koncepcja stworzenia w Gwoźnicy muzeum Juliana Przybosia. Miał to być rezerwat etnograficzny. Powstał miniskansen, składający się z chałupy o konstrukcji zrębowej, stodoły, dawnej stajni i spichlerza kamienno-drewniany. W pomieszczeniach muzealnych zgromadzono pamiątki związane z życiem i twórczością Juliana Przybosia – regionalnego poety oraz zbiory etnograficzne. Obecnie niestety skansen nie funkcjonuje, a zbiory zostały przeniesione do muzeum w Rzeszowie.
Godowa – Mini Skansen „Zagroda Chłopska”
Na niektórych mapach, patrząc na Godową można znaleźć symbol skansenu. I rzeczywiście kiedyś był plan stworzenia tu skansenu. W jego skład początkowo wchodziły: drewniany, pokryty strzechą budynek mieszkalno – gospodarczy z przełomu XIX – XX w. i dwa wiatraki. projekt nie doczekał się kontynuacji, a z czasem obiekty zaczeły niszczeć i popadać w ruinę. Pozostałości po planowanym skansenie znajdują się w pobliżu kościoła i szkoły.
